Apa Itu Afterimage? Mengapa Gambar Masih Kelihatan Selepas Kita Berhenti Memandangnya?

 Pandang satu objek berwarna terang untuk beberapa ketika.

Kemudian alihkan pandangan ke dinding putih.

Kadang-kadang muncul sesuatu yang pelik.

Objek tadi masih “ada”.

Tetapi warnanya berubah.

Sedangkan benda sebenar sudah tidak berada di situ.

Fenomena ini dikenali sebagai afterimage atau imej susulan.

Afterimage ialah pengalaman visual yang berterusan atau muncul selepas rangsangan asal telah hilang.

Salah satu bentuk paling terkenal ialah negative afterimage.

Jika anda menatap warna tertentu cukup lama kemudian memandang permukaan neutral, imej yang muncul boleh mempunyai warna yang kelihatan bertentangan atau komplementari.

Apa yang berlaku?

Sistem visual kita mempunyai neuron dan fotoreseptor yang menyesuaikan tindak balas mereka terhadap rangsangan berterusan.

Jika satu saluran warna dirangsang terlalu lama, respons relatif dalam sistem visual berubah apabila rangsangan tersebut dihentikan.

Hasilnya boleh menghasilkan pengalaman warna yang bertentangan.

Mata:

“Merah, merah, merah, merah...”

Objek hilang.

Mata:

“Baik. Sekarang aku penat dengan merah.”

Otak menerima keseimbangan isyarat baharu dan pengalaman warna berubah.

Afterimage membantu menunjukkan bahawa melihat bukan sekadar cahaya masuk ke mata lalu menghasilkan foto sempurna.

Sistem visual sentiasa menyesuaikan diri.

Membandingkan.

Menguatkan.

Mengurangkan tindak balas.

Mentafsir.

Sebab itu dunia visual yang kita alami sebenarnya merupakan hasil pemprosesan aktif.

Selepas memandang lampu terang, afterimage juga boleh berlaku.

Tetapi jangan sengaja menatap matahari atau sumber cahaya sangat kuat untuk mencuba eksperimen.

Cahaya intensiti tinggi boleh merosakkan mata.

Gunakan ilustrasi atau rangsangan visual yang selamat.

Ada sesuatu yang sedikit menyeramkan tentang afterimage.

Anda tutup mata.

Wajah tadi masih muncul.

Anda pandang tempat lain.

Dia masih ikut.

Kalau tidak faham mekanismenya, memang bahan bagus untuk cerita seram.

“Wajah itu masih ada walaupun aku sudah memalingkan muka...”

Sains masuk bilik.

“Neural adaptation.”

Cerita tamat.

Tetapi penjelasan saintifik tidak menjadikannya kurang menakjubkan.

Sebuah imej yang tidak lagi wujud di hadapan mata masih boleh hadir dalam pengalaman kita.

Ia bukan objek sebenar.

Bukan cahaya baru daripada objek itu.

Ia ialah kesan sementara daripada bagaimana sistem visual bertindak balas terhadap apa yang baru sahaja dilihat.

Jadi kadang-kadang apa yang kita “lihat” sekarang sebenarnya ialah jejak beberapa saat yang lalu.

Mata sudah berpindah.

Dunia sudah berubah.

Tetapi sistem visual masih mengucapkan selamat tinggal.

Rujukan semakan fakta: literatur visual perception mengenai negative afterimages, opponent colour processing dan neural adaptation.

Apa Itu Pareidolia? Mengapa Kita Nampak Wajah Pada Awan, Dinding dan Benda Mati?

 Anda masuk ke dapur.

Tengok sebuah soket elektrik.

Dua lubang di atas.

Satu lubang di bawah.

Tiba-tiba soket itu nampak terkejut melihat anda.

😮

Padahal dia soket.

Dia tidak tahu pun anda wujud.

Mengapa manusia begitu mudah melihat wajah pada benda yang langsung tidak mempunyai wajah?

Fenomena ini dipanggil pareidolia.

Pareidolia berlaku apabila otak mengenal pasti corak bermakna dalam rangsangan yang sebenarnya samar atau tidak direka sebagai corak tersebut.

Wajah ialah contoh paling terkenal.

Kita melihat muka pada awan.

Muka pada batu.

Muka pada kereta.

Muka pada tombol pintu.

Kadang-kadang roti bakar pun tidak terlepas.

Nampak dua titik dan satu garis sahaja, otak sudah mula bekerja:

“Mata. Mata. Mulut. Sah. Orang.”

Tenang, otak.

Itu mesin basuh.

Mengapa perkara ini berlaku?

Sistem visual manusia sangat peka terhadap wajah.

Keupayaan mengenal wajah mempunyai nilai besar dalam kehidupan sosial. Kita perlu mengenal orang, membaca ekspresi dan mengesan makhluk lain dengan cepat.

Kajian neuroimaging menunjukkan bahawa imej bukan wajah yang kelihatan seperti wajah boleh mengaktifkan sebahagian sistem pemprosesan otak yang juga terlibat ketika kita melihat wajah sebenar.

Dengan kata lain, otak tidak semestinya menunggu bukti lengkap.

Kadang-kadang susunan kasar yang menyerupai dua mata di atas dan sesuatu seperti mulut di bawah sudah cukup untuk membuat sistem pengesanan wajah berkata:

“Aku nampak seseorang.”

Tetapi tiada siapa di sana.

Di sinilah pareidolia boleh berubah daripada lucu kepada menyeramkan.

Pada waktu tengah hari, sehelai baju yang tergantung ialah baju.

Pada pukul dua pagi dalam cahaya samar, baju yang sama tiba-tiba kelihatan seperti seorang lelaki tinggi berdiri diam di penjuru bilik.

Lima saat kemudian kita hidupkan lampu.

Oh.

Baju.

Baju itu pula tidak meminta maaf.

Keadaan pencahayaan, ketidakjelasan visual dan jangkaan kita boleh mempengaruhi cara otak mentafsir sesuatu rangsangan.

Otak bukan kamera yang sekadar menerima dunia secara pasif.

Ia sentiasa membuat tafsiran.

Ia menggunakan maklumat yang masuk daripada mata bersama pengalaman dan jangkaan untuk meneka apa yang sedang dilihat.

Kebanyakannya sangat berguna.

Kalau tidak, kita mungkin mengambil masa terlalu lama untuk mengenali sesuatu yang penting.

Tetapi sistem yang pantas juga boleh menghasilkan false alarm.

Daun menjadi muka.

Corak marmar menjadi tengkorak.

Lampu kereta menjadi mata marah.

Beg sekolah di atas kerusi menjadi makhluk misteri yang hanya wujud sehingga suis lampu ditekan.

Pareidolia juga menunjukkan sesuatu yang menarik mengenai perbezaan antara “melihat” dan “apa yang benar-benar ada”.

Kita sering menganggap mata menunjukkan realiti kepada kita secara terus.

Sebenarnya, otak memainkan peranan besar dalam membina pengalaman visual itu.

Sebab itu dua orang boleh memandang corak awan yang sama.

Seorang nampak naga.

Seorang nampak arnab.

Seorang lagi nampak nasi lemak.

Yang terakhir mungkin lapar.

Adakah pareidolia bermaksud seseorang mengalami halusinasi?

Tidak semestinya.

Pareidolia biasa boleh berlaku kepada orang sihat. Ia berkaitan dengan cara sistem persepsi mengenal dan menafsir corak.

Dalam penyelidikan klinikal tertentu, tugas pareidolia juga digunakan untuk mengkaji perubahan persepsi dalam sesetengah keadaan neurologi. Tetapi melihat wajah sekali-sekala pada awan, kayu atau objek tidak bermaksud seseorang mempunyai penyakit.

Jadi apabila anda melihat “muka” pada rumah, kereta atau secawan kopi, mungkin bukan benda itu yang sedang memandang anda.

Otak anda sedang melakukan sesuatu yang telah dilatihnya lakukan dengan sangat pantas: mencari bentuk yang bermakna dalam dunia yang penuh dengan corak.

Masih ada satu masalah.

Selepas kita nampak wajah pada sesuatu objek, susah pula hendak “tidak nampak” wajah itu.

Soket tadi?

Cuba pandang sekali lagi.

Sekarang dia masih terkejut.

Dan selepas membaca artikel ini, mungkin dia akan terkejut selama-lamanya.

Rujukan semakan fakta: kajian mengenai face pareidolia dan pemprosesan wajah manusia dalam literatur neuroscience dan cognitive psychology, termasuk penyelidikan neuroimaging mengenai respons otak terhadap objek yang menyerupai wajah.