Apa Itu Petrichor? Dari Mana Datangnya Bau Tanah yang Sedap Selepas Hujan?

 Langit gelap.

Titisan pertama jatuh ke tanah kering.

Beberapa saat kemudian satu bau muncul.

Segar.

Bersahaja.

Sangat familiar.

Entah kenapa bau itu terasa seperti “hujan”.

Tetapi hujan ialah air.

Air tulen hampir tidak mempunyai bau seperti itu.

Jadi siapakah yang sebenarnya sedang mengharumkan jalan?

Fenomena bau khas apabila hujan mengenai tanah kering dikenali sebagai petrichor.

Istilah petrichor digunakan untuk menggambarkan aroma yang berkaitan dengan hujan selepas tempoh kering.

Salah satu bahan terkenal yang menyumbang kepada bau tanah ialah geosmin.

Geosmin ialah sebatian yang dihasilkan oleh mikroorganisma tertentu di tanah.

Hidung manusia sangat sensitif terhadapnya.

Apabila hujan turun, titisan air berinteraksi dengan permukaan berliang seperti tanah.

Eksperimen fizik menunjukkan bahawa titisan yang mengenai permukaan tertentu boleh memerangkap gelembung udara kecil.

Gelembung itu kemudian naik dan menghasilkan aerosol yang membawa bahan daripada permukaan ke udara.

Maksudnya, apabila hujan turun, bukan sekadar air datang dari langit.

Sebahagian bahan dari tanah boleh dilontarkan pula ke udara.

Tanah:

“Terima kasih air.”

Air:

“Sama-sama.”

Tanah:

“Nah, ambil bau sekali.”

Angin kemudian menjalankan penghantaran percuma ke hidung manusia.

Petrichor bukan semata-mata geosmin. Minyak daripada tumbuhan dan bahan lain yang terkumpul ketika cuaca kering juga boleh menyumbang kepada aroma selepas hujan.

Sebab itu bau selepas hujan tidak semestinya sama di semua tempat.

Hutan.

Jalan bandar.

Padang.

Tanah merah.

Kawasan berbatu.

Setiap satunya mempunyai campuran persekitaran sendiri.

Ada juga sesuatu yang menarik tentang kekuatan bau.

Kita tidak perlu berdiri dengan hidung dua sentimeter dari tanah.

Sedikit bahan yang tersebar di udara sudah boleh menghasilkan aroma yang mudah dikenali.

Bau itu kadang-kadang datang sebelum hujan menjadi lebat.

Itulah sebabnya ada orang berkata:

“Aku boleh bau hujan.”

Bunyinya seperti kuasa superhero kampung.

Tetapi sebenarnya hidung sedang mengesan kimia persekitaran.

Walaupun bau tersebut menyenangkan ramai orang, jangan anggap semua air hujan atau aerosol daripada tanah semestinya bersih untuk diminum atau dihidu secara sengaja. Bau sedap bukan sijil keselamatan mikrobiologi.

Petrichor menarik kerana ia mengubah sesuatu yang kita anggap sangat biasa menjadi satu rantaian fizik, kimia dan biologi.

Hujan turun.

Tanah bertindak balas.

Mikroorganisma meninggalkan tanda kimianya.

Gelembung kecil membawa molekul ke udara.

Hidung mengesan.

Otak pula berkata:

“Hujan.”

Semua itu berlaku dalam beberapa saat.

Kadang-kadang misteri alam tidak perlu berada di dasar laut.

Ia sudah muncul di hadapan rumah sebaik sahaja titisan pertama menyentuh tanah.

Rujukan semakan fakta: literatur mengenai petrichor, geosmin dan mekanisme aerosol yang dihasilkan oleh titisan hujan.

Apa Itu Phantom Vibration Syndrome? Mengapa Telefon Terasa Bergetar Padahal Tiada Apa-Apa?

Anda sedang berjalan.

Tiba-tiba terasa:

bzzzt.

Telefon bergetar.

Anda keluarkan telefon.

Tiada mesej.

Masukkan semula.

Lima minit kemudian:

bzzzt.

Periksa lagi.

Kosong.

Telefon tidak bergetar.

Jadi apa yang bergetar?

Fenomena ini sering disebut phantom vibration syndrome.

Ia merujuk kepada pengalaman apabila seseorang merasakan telefon atau peranti yang dibawanya bergetar sedangkan getaran sebenar tidak berlaku.

Fenomena tersebut telah dilaporkan dalam kajian saintifik.

Dalam satu kajian melibatkan kakitangan perubatan yang membawa telefon atau pager, lebih daripada separuh peserta melaporkan pernah mengalami phantom vibration.

Perlu berhati-hati dengan perkataan “syndrome”.

Nama itu kedengaran seperti penyakit misteri besar.

Namun pengalaman phantom vibration yang sesekali berlaku bukan dengan sendirinya bukti bahawa seseorang mempunyai gangguan mental atau neurologi.

Salah satu penjelasan yang munasabah melibatkan cara otak memproses rangsangan sensori dan jangkaan.

Apabila kita sudah sangat biasa menerima getaran di lokasi tertentu pada tubuh, sensasi kecil daripada pakaian, pergerakan otot atau geseran boleh disalah tafsir sebagai getaran telefon.

Otak mempunyai tugas berat.

Setiap saat ia menerima bunyi, tekanan, sentuhan dan pelbagai maklumat lain.

Ia perlu membuat keputusan cepat:

“Penting atau tidak?”

Kadang-kadang ia memilih untuk membuat false alarm.

Seluar bergeser sedikit.

Otak:

“WhatsApp!”

Tangan:

“Baik!”

Telefon:

“Aku tak buat apa-apa.”

Mengapa sistem ini terlalu rajin?

Secara umum, sistem persepsi manusia sering membuat keputusan berdasarkan kombinasi input sebenar dan jangkaan.

Jika telefon sangat penting kepada seseorang atau sering bergetar, otak mempunyai alasan untuk memberi perhatian tinggi kepada sensasi yang menyerupainya.

Kajian lebih baharu turut mengkaji hubungan phantom vibration dengan penggunaan telefon, tekanan, tidur dan tingkah laku digital, walaupun hubungan tersebut tidak bermaksud satu faktor tunggal menjadi punca semua kes.

Ini bukan lesen untuk menyimpulkan:

“Telefon buat otak rosak.”

Itu terlalu jauh.

Yang boleh kita katakan ialah teknologi yang kita gunakan berulang kali boleh menjadi sebahagian daripada corak perhatian dan persepsi harian.

Seratus tahun lalu, manusia tidak mengalami phantom smartphone vibration.

Sebab smartphone pun belum ada.

Hari ini kita membawa sebuah mesin kecil bergetar berjam-jam setiap hari.

Tidak terlalu mengejutkan jika otak sekali-sekala tersalah teka.

Yang sedikit menyeramkan ialah saat anda yakin telefon bergetar...

sedangkan telefon berada di atas meja di seberang bilik.

Kalau itu berlaku, jangan salahkan hantu dahulu.

Periksa poket.

Kemungkinan besar otak anda hanya menghantar notifikasi yang tidak pernah dihantar oleh telefon.

Rujukan semakan fakta: kajian BMJ mengenai phantom vibration dalam kalangan kakitangan perubatan serta kajian semasa mengenai phantom vibration dan penggunaan telefon pintar.

Apa Itu Sleepwalking? Bagaimana Seseorang Boleh Berjalan Sedangkan Otaknya Masih Tidur?

 Pukul dua pagi.

Semua orang tidur.

Tiba-tiba seseorang keluar dari bilik.

Dia berjalan.

Mungkin membuka pintu.

Mungkin bercakap sesuatu yang langsung tidak masuk akal.

Matanya mungkin terbuka.

Tetapi dia sebenarnya belum benar-benar terjaga.

Inilah sleepwalking atau somnambulism.

Sleepwalking tergolong dalam kumpulan parasomnia yang berkaitan dengan tidur bukan REM, khususnya disorders of arousal.

Ia berlaku apabila sebahagian ciri tidur dan berjaga seolah-olah bertindih.

Seseorang mampu melakukan pergerakan walaupun kesedaran, pertimbangan dan ingatannya tidak berada dalam keadaan berjaga biasa.

Inilah sebab seseorang yang sleepwalking boleh kelihatan seperti “bangun”.

Tetapi jika anda cuba berbincang dengannya mengenai cukai pendapatan ketika itu, besar kemungkinan perbualan tidak produktif.

Tingkah laku sleepwalking mempunyai spektrum luas.

Ada yang hanya duduk di atas katil.

Ada yang berjalan.

Ada yang melakukan aktiviti lebih kompleks.

Kebanyakan episod tidak dramatik seperti filem.

Namun bahaya boleh berlaku jika seseorang menghampiri tangga, pintu keluar atau objek berbahaya.

Sebab itu aspek keselamatan lebih penting daripada cuba menjadikan episod tersebut bahan jenaka.

Ada mitos bahawa orang yang sedang sleepwalking “tidak boleh dibangunkan kerana boleh mati”.

Itu tidak tepat.

Masalah sebenar ialah orang tersebut boleh menjadi keliru atau terkejut apabila dibangunkan secara mendadak.

Pendekatan yang tenang dan memastikan persekitarannya selamat lebih munasabah.

Mengapa sleepwalking berlaku?

Mekanismenya kompleks.

Kajian sleep medicine menerangkannya sebagai keadaan arousal tidak lengkap daripada tidur NREM. Faktor seperti kekurangan tidur dan keadaan yang meningkatkan gangguan tidur boleh memudahkan episod pada individu yang terdedah.

Ia juga lebih lazim pada zaman kanak-kanak walaupun boleh berlaku pada orang dewasa.

Dan tidak, sleepwalker tidak semestinya berjalan sambil kedua-dua tangan lurus ke depan seperti zombi.

Itu bahasa kartun.

Realiti kadang-kadang jauh lebih senyap.

Bayangkan masuk dapur pada tengah malam dan melihat seseorang berdiri di hadapan peti ais.

“Awak buat apa?”

Diam.

“Lapar?”

Diam.

Kemudian dia berpatah balik dan tidur.

Esok pagi:

“Aku turun dapur ke?”

Di situlah bahagian anehnya.

Memori terhadap episod boleh sangat terhad atau tiada.

Tubuh telah bergerak.

Rumah telah dilalui.

Tetapi “orang” yang biasanya membuat keputusan rasional belum benar-benar hadir sepenuhnya.

Sleepwalking menunjukkan bahawa tidur dan berjaga bukan semestinya suis mudah ON dan OFF.

Kadang-kadang otak berada di kawasan pelik di antara keduanya.

Badan boleh bergerak.

Mata boleh terbuka.

Pintu boleh dibuka.

Tetapi kesedaran masih belum sampai.

Rujukan semakan fakta: review Sleep Medicine Clinics mengenai somnambulism dan review NREM disorders of arousal.

Apa Itu Exploding Head Syndrome? Bunyi Letupan Misteri yang Muncul Ketika Hendak Tidur

 Anda hampir tertidur.

Bilik sunyi.

Mata sudah berat.

Tiba-tiba...

BOOM!

Anda tersentak.

Jantung berdegup.

Anda periksa bilik.

Tiada barang jatuh.

Tiada pintu pecah.

Tiada jiran meletupkan apa-apa.

Bunyi itu seperti berlaku di dalam kepala.

Fenomena aneh ini benar-benar mempunyai nama: exploding head syndrome.

Walaupun namanya kedengaran seperti sesuatu yang sangat buruk akan berlaku kepada kepala, keadaan ini biasanya tidak melibatkan kepala yang benar-benar “meletup”.

Ia merupakan sejenis sensory parasomnia.

Seseorang boleh mengalami persepsi bunyi yang sangat kuat ketika sedang beralih antara keadaan berjaga dan tidur atau ketika terjaga daripada tidur.

Bunyi yang dilaporkan berbeza-beza.

Letupan.

Dentuman.

Pintu dihempas.

Bunyi elektrik.

Sesuatu seperti mercun.

Kadang-kadang pengalaman itu datang bersama kilatan cahaya atau rasa terkejut yang kuat.

Bahagian yang membuat orang panik ialah bunyi tersebut boleh terasa benar-benar nyata.

Bayangkan terjaga akibat bunyi ledakan besar.

Anda bangun, pasang lampu dan periksa rumah.

Kucing tidur.

Kipas berpusing.

Jiran senyap.

Cuma anda berdiri di tengah bilik seperti pegawai penyiasat kepada letupan yang tidak pernah berlaku.

Apa puncanya?

Jawapan tepat masih belum diketahui.

Beberapa mekanisme telah dicadangkan, termasuk gangguan sementara pada proses neurologi yang berlaku ketika otak memasuki atau meninggalkan tidur.

Tetapi sains belum mempunyai satu mekanisme tunggal yang terbukti menerangkan semua kes.

Ini salah satu keadaan di mana lebih baik berkata “belum diketahui” daripada mencipta jawapan.

Exploding head syndrome biasanya digambarkan sebagai tidak menyakitkan, walaupun rasa takut selepas episod boleh sangat nyata.

Ia juga dipercayai lebih biasa daripada tanggapan lama berdasarkan laporan kes sahaja.

Yang penting, bunyi mengejut dalam kepala tidak semestinya exploding head syndrome.

Masalah pendengaran, sakit kepala tertentu, sawan dan keadaan lain mempunyai ciri yang berbeza. Jika simptom berulang, menyakitkan atau hadir bersama gangguan neurologi lain, pemeriksaan profesional penting.

Jangan pula selepas satu bunyi pelik terus berkata:

“Doktor, kepala saya meletup malam tadi.”

Doktor mungkin pandang kepala anda.

Masih ada.

Bagus.

Walaupun fenomena ini mempunyai penjelasan dalam bidang sleep medicine, pengalamannya memang mempunyai bahan lengkap untuk filem seram.

Malam.

Sunyi.

Anda seorang diri.

Satu letupan berlaku.

Tiada seorang pun di dunia mendengarnya kecuali anda.

Kemudian anda sedar:

bunyi itu mungkin tidak pernah berada di dalam bilik.

Ia berlaku di sempadan antara tidur dan sedar.

Dan sempadan itu rupanya jauh lebih pelik daripada yang kita sangka.

Rujukan semakan fakta: Ceriani & Nahas; Sharpless; serta systematic scoping review mengenai exploding head syndrome.

Apa Itu Synesthesia? Apabila Huruf Ada Warna dan Bunyi Seolah-Olah Mempunyai Bentuk

 Bayangkan seseorang melihat huruf A.

Bagi anda, ia cuma huruf A.

Bagi orang lain, A mungkin sentiasa terasa merah.

Nombor 7 mungkin hijau.

Hari Selasa mungkin mempunyai warna tertentu.

Satu bunyi pula boleh mencetuskan pengalaman visual.

Adakah dia mengada-ngada?

Tidak semestinya.

Fenomena ini dikenali sebagai synesthesia atau sinestesia.

Sinestesia ialah keadaan apabila rangsangan tertentu secara konsisten mencetuskan pengalaman tambahan yang tidak dialami oleh kebanyakan orang.

Salah satu bentuk yang banyak dikaji ialah grapheme-colour synesthesia.

Huruf atau nombor tertentu dikaitkan secara automatik dengan warna tertentu.

Yang menarik, hubungan itu biasanya sangat khusus kepada individu.

Seorang synesthete mungkin melihat atau mengalami A sebagai merah.

Orang lain mungkin berkata:

“Merah? Mana boleh. A memang kuning.”

Kemudian kedua-duanya boleh bergaduh tentang warna huruf yang sebenarnya langsung tidak mempunyai warna tersebut pada skrin.

Sinestesia bukan sekadar metafora seperti berkata “suara dia manis”.

Pengalaman synesthetic dilaporkan sebagai hubungan yang konsisten dan spontan.

Penyelidikan menggunakan ujian tingkah laku menunjukkan bahawa hubungan tertentu boleh kekal sangat stabil dari masa ke masa.

Namun mekanisme neurologinya masih terus dikaji.

Kajian neuroimaging telah menghasilkan pelbagai hipotesis tentang bagaimana rangkaian otak terlibat, tetapi literatur saintifik juga mengingatkan bahawa tidak semua dakwaan mengenai “otak synesthete” telah dibuktikan secara kukuh.

Ini penting.

Apabila sesuatu fenomena kedengaran luar biasa, kita mudah mahu menjadikannya lebih luar biasa lagi.

Tidak perlu.

Hakikat bahawa otak manusia boleh menghubungkan nombor dengan warna secara automatik sudah cukup pelik.

Bayangkan cikgu menulis:

8 × 7 = 56

Anda pula sibuk fikir:

“Kenapa 5 datang pakai warna yang salah?”

Sinestesia juga mempunyai pelbagai bentuk.

Ada yang melibatkan nombor dan warna.

Ada yang melibatkan bunyi dan pengalaman visual.

Ada juga bentuk yang berkait dengan urutan seperti bulan, hari atau nombor yang dialami seolah-olah mempunyai lokasi spatial tertentu.

Sinestesia biasanya bukan sesuatu yang perlu “dirawat” hanya kerana seseorang mengalaminya. Ia sering dikaji sebagai variasi pengalaman persepsi manusia.

Fenomena ini mengingatkan kita bahawa pengalaman dunia bukan salinan sempurna realiti luar.

Otak menafsir rangsangan.

Menggabungkannya.

Menyusun hubungan.

Kebanyakan kita melihat nombor 4 dan berhenti di situ.

Bagi sesetengah orang, nombor 4 datang bersama warna.

Tidak meminta izin.

Tidak membawa surat.

Memang begitu sejak mereka ingat.

Mungkin sebab itu soalan “apa warna nombor tujuh?” kedengaran tidak masuk akal bagi kebanyakan manusia.

Tetapi bagi sesetengah orang...

soalan yang lebih pelik ialah:

“Macam mana kamu boleh tengok tujuh tanpa warna?”

Rujukan semakan fakta: Jamie Ward, Annual Review of Psychology; serta review neuroscience dan neuroimaging mengenai synesthesia.

Apa Itu Earworm? Mengapa Lagu Boleh Tersangkut Dalam Kepala Walaupun Muzik Sudah Berhenti?

Muzik sudah berhenti sejam lalu.

Telefon sudah senyap.

Bilik juga senyap.

Tetapi dalam kepala anda:

la la la...

la la la...

la la la...

Berhenti.

Tak mahu.

Fenomena lagu yang muncul dan berulang secara spontan dalam fikiran dikenali sebagai earworm. Dalam kajian psikologi, istilah yang lebih formal ialah involuntary musical imagery.

Ia bukan cacing.

Syukurlah.

Tiada makhluk kecil memakai headphone sedang tinggal di dalam telinga.

Yang berlaku ialah representasi muzik daripada memori muncul ke dalam kesedaran tanpa kita sengaja memulakannya.

Selalunya hanya bahagian pendek lagu yang berulang.

Kadang-kadang chorus.

Kadang-kadang melodi.

Kadang-kadang tiga saat lagu iklan yang kita langsung tidak suka.

Itulah penghinaan terakhir.

Otak mempunyai beribu lagu yang cantik untuk dipilih.

Dia pilih jingle iklan.

Penyelidikan mengenai involuntary musical imagery menunjukkan bahawa fenomena ini sangat biasa dan berkait dengan memori, perhatian, pengalaman muzik dan tabiat mental.

Lagu yang baru didengar boleh menjadi pencetus.

Begitu juga perkataan, tempat, perasaan atau situasi yang berkaitan dengan lagu tertentu.

Anda nampak hujan.

Satu lagu muncul.

Masuk kereta.

Lagu lain muncul.

Jumpa orang lama.

Tiba-tiba soundtrack tahun 2004 dimainkan dalam kepala tanpa permohonan rasmi.

Mengapa lagu tertentu lebih mudah “melekat”?

Beberapa kajian menunjukkan ciri muzik tertentu boleh memainkan peranan, tetapi konteks individu juga penting.

Lagu yang sangat familiar atau baru didengar mempunyai peluang lebih besar muncul semula.

Earworm juga mempunyai hubungan menarik dengan perhatian.

Kadang-kadang ia muncul ketika minda tidak melakukan tugas yang terlalu menuntut.

Mandi.

Berjalan.

Menyapu rumah.

Menunggu lif.

Otak nampak ruang kosong selama tujuh saat lalu berkata:

“Bagus. Masa untuk chorus itu lagi.”

Adakah earworm berbahaya?

Pada kebanyakan orang, tidak.

Ia merupakan pengalaman mental biasa.

Namun bentuk musical imagery yang sangat mengganggu perlu dibezakan daripada keadaan klinikal lain seperti musical hallucination, iaitu pengalaman muzik yang mempunyai ciri berbeza daripada earworm biasa.

Bagaimana mahu menghilangkannya?

Tiada satu cara yang dijamin berjaya untuk semua orang. Mengalihkan perhatian kepada aktiviti lain kadang-kadang membantu. Ada juga orang mendapati mendengar lagu tersebut hingga selesai memberi rasa “penutup”.

Tetapi kadang-kadang tindakan mahu menghalau lagu membuat kita lebih memikirkannya.

“Jangan fikir lagu itu.”

Otak:

“Lagu mana?”

Yang itu.

“Oh, yang ini?”

Terus main.

Dan sekarang setelah membaca artikel mengenai earworm, ada kemungkinan otak anda sedang mencari sebuah lagu untuk dijadikan contoh.

Jika belum ada...

tahniah.

Jangan terlalu gembira.

DJ di dalam kepala mungkin baru memilih lagu.

Rujukan semakan fakta: Liikkanen dan Jakubowski, review mengenai involuntary musical imagery; kajian terkini mengenai hubungan earworm dengan tabiat mental.

Apa Itu Jamais Vu? Apabila Benda yang Sangat Kita Kenal Tiba-Tiba Terasa Asing

 Cuba tulis satu perkataan mudah berkali-kali.

Rumah.

Rumah.

Rumah.

Rumah.

Rumah.

Selepas beberapa lama, sesuatu yang pelik mungkin berlaku.

Anda memandang perkataan itu dan mula terfikir:

“Betul ke ejaan rumah macam ni?”

Padahal lima minit tadi anda langsung tidak ragu.

Fenomena apabila sesuatu yang sebenarnya sangat kita kenali tiba-tiba terasa asing dikenali sebagai jamais vu.

Istilah ini berasal daripada bahasa Perancis dan secara kasar bermaksud “tidak pernah dilihat”.

Ia sering digambarkan sebagai keadaan bertentangan dengan déjà vu.

Déjà vu membuat benda baharu terasa pernah dialami.

Jamais vu pula membuat benda familiar terasa seperti pertama kali ditemui.

Bayangkan pulang ke rumah sendiri.

Anda tahu itu ruang tamu anda.

Sofa itu anda beli.

Televisyen itu anda bayar.

Tiba-tiba selama beberapa saat semuanya terasa ganjil.

Bukan kerana rumah berubah.

Tetapi rasa familiar terhadapnya seperti terputus sebentar.

Penyelidik berjaya menghasilkan pengalaman menyerupai jamais vu dalam eksperimen yang sangat mudah: meminta peserta menulis perkataan yang sama berulang kali.

Ramai peserta akhirnya melaporkan bahawa perkataan tersebut mula kelihatan pelik, salah atau seperti kehilangan makna.

Dalam satu kajian, pengalaman aneh itu sering muncul selepas puluhan pengulangan.

Ini berkait rapat dengan fenomena yang dikenali sebagai semantic satiation atau keadaan apabila pengulangan menyebabkan representasi perkataan terasa sementara kurang bermakna.

Perkataan tidak berubah.

Huruf tidak lari.

Kamus tidak terbakar.

Tetapi sistem pemprosesan kita mula bertindak pelik terhadap sesuatu yang terlalu berulang.

Cuba sebut “ayam” lima puluh kali.

Pada satu tahap anda mungkin tidak lagi yakin ayam patut dipanggil ayam.

Ayam pula tidak kisah.

Jamais vu menarik kerana ia menunjukkan bahawa rasa “aku kenal benda ini” sebenarnya satu proses mental.

Kita biasanya tidak menyedarinya kerana proses itu berjalan dengan sangat lancar.

Apabila sambungan antara pengenalan dan familiariti terganggu seketika, barulah kita sedar betapa pentingnya rasa tersebut.

Pengalaman jamais vu sesekali tidak semestinya menandakan penyakit.

Namun pengalaman rasa tidak familiar yang kerap, berpanjangan atau datang bersama simptom neurologi lain tentu wajar dinilai secara profesional.

Apa yang menarik ialah sebuah perkataan yang kita gunakan sepanjang hidup boleh berubah menjadi benda asing hanya kerana kita memandang atau mengulangnya terlalu lama.

Tiada makhluk keluar dari huruf.

Tiada dimensi lain terbuka.

Otak cuma berkata:

“Aku dah tengok benda ni terlalu banyak. Sekarang aku sendiri keliru.”

Kadang-kadang misteri terbesar tidak memerlukan rumah berhantu.

Cukup dengan satu perkataan.

Ulang tiga puluh kali.

Kemudian tengok apa yang berlaku.

Rujukan semakan fakta: Moulin dan rakan-rakan, kajian eksperimen jamais vu, word alienation dan semantic satiation.